Hartverhaal

Geplaatst op 27 juli, 2018 in Perskamer, Portfolio door Alcuin

Hoewel de straat een respectabele leeftijd had voelde zij zich niet oud. Als onderdeel van de historische kern vormde zij het hart van de stad. Tijdens de groei van de stad had ze veel in zichzelf geïnvesteerd om de nieuwe bewoners ook de stedelijke geneugten van een grote stad te kunnen bieden. Bijna ieder pand had wel een kleine of grotere uitbreiding of facelift ondergaan.

Het herhaaldelijke uitstel en de perikelen van het plaatsen van een nieuw hart speelde haar in de kaart en ze voelde dat ze floreerde. Misschien was hierdoor haar houding te opportunistisch en zag ze onvoldoende de slagkracht van een jong, nieuw hart.

Langzaam ging de belangstelling voor haar achteruit. Ja, soms voelde ze zich niet goed en had ze de zondag hard nodig om bij te komen en zich op te maken voor een nieuwe week.

Vaak was de zondag zelfs niet genoeg en ging ze vermoeid de nieuwe week in. Haar humeur werd er ook niet beter op. Ze miste de energie van haar bezoekers.

Het bestuur van de stad speelde met het idee om van het oude en nieuwe hart één hart te maken. Ergens realiseerden zij zich dat dit eigenlijk wel een precaire ingreep was, dus riepen ze de hulp in van specialisten. Zo’n operatie om van twee harten een hart te maken was echter nog niet vaak uitgevoerd. Technisch moest het te doen zijn, was de mening van de chirurgen. Tegelijk werden er allerlei voorbehouden ingebouwd. Misschien zou de uitkomst niet het gewenste resultaat opleveren. Het oude hart was toch wel iets anders als het nieuwe hart en ze lagen eigenlijk ook wel op tegen de moeilijk te overbruggen afstand tussen de twee harten. Technisch misschien een op te lossen probleem, maar hoe zouden de harten zich herstellen na de operatie?

Nu woonde er in de straat een oude man. Geboren in de straat had hij in zijn jonge jaren veel over de wereld gezworven. In de grote steden had hij gezien hoe vitaliteit doorwerkte in het functioneren. Hij zag de mensen die afkwamen op die vitaliteit en graag in die steden verbleven, er geld uitgaven. Hij had daar ook gezien hoe de uitgaven vervolgens weer leidden tot investeringen. Soms kwam hij op plekken waar het misgegaan was en bracht dan zijn ervaringen in, nam risico’s met leuke nieuwe initiatieven. Hij keek daarbij altijd goed naar de mensen, hun verlangens en zag waarbij ze zich goed voelden.

Nu hij ouder was keerde hij terug naar de plek van zijn wortels en begon zijn verhalen van de andere steden te vertellen. Zoals hij ook op andere plekken deed dacht hij na over wat goed zou zijn voor de straat. De man zag vanuit zijn ervaring en met zijn verbeelding mogelijkheden om het oude hart te revitaliseren. Hiervoor moest het gevoel dat het moest concurreren met het jonge hart verdwijnen. Hij vertelde aan ieder die het horen wilde over het unieke van een jonge stad met een oud hart en maakte de vergelijking van het oude hart van de stad met zijn eigen hart, gerafeld, omdat hij stukken van zijn hart met velen gedeeld en uitgewisseld had.

Maar de straat luisterde niet naar de verhalen van de oude man. Ze bleef zich vergelijken met het jonge hart en was jaloers op het geld dat partijen wilden steken in het vitaal houden van het jonge hart. Ze waren niet trots op hun straat en zagen niet meer dat ze met elkaar hun straat de jaren daarvoor vitaal gehouden hadden. Ze vormden geen gezamenlijkheid om zich te verhouden tot het jonge hart en de investerende partijen. Dit had invloed op de sfeer en hoewel niet precies aan te wijzen voelden de consumenten het wel. Ze weken uit naar andere centra, die hun eigen kracht en schoonheid goed bijhielden.

Niet iedereen in de straat zag de schoonheid, het unieke, de kansen en realiseerden zich onvoldoende dat iedereen moest samenwerken om dit weer te laten opbloeien. In een grote stad met veel concurrentie gaat dat namelijk niet vanzelf.

Nu was de oude man al sinds mensen heugenis eigenaar van een oude bakkerij in de straat. Deze bakkerij had hij gebruikt voor zijn experimenten en zijn zoektocht naar zijn eigen eigenheid.

In zijn vurige wens om het oude hart van de jonge stad te revitaliseren en haar unieke karakter onder de aandacht te brengen begon hij het huidige concept van zijn goed lopende winkel te vergelijken met de straat. Hij onderzocht de ervaring van de mensen die in zijn winkel kwamen en genoten van de heerlijkheden die hij presenteerde.

Hij werd zich er van bewust dat zijn winkel eigenlijk een ontmoetingsplek was en dat de mensen er graag verbleven. Dat er verschillende sferen in zijn winkel waren door de verschillende uitbreidingen die gemaakt waren aan de oude bakkerij. Dat de mensen afhankelijk van hun doel een keuze hadden waar ze gingen zitten.

De belangrijkste les die hij echter uit deze reflectie haalde was dat het eigenlijk niet allemaal perfect hoefde te zijn. Iedere keer had hij de winkel proberen af te stemmen op dat wat dan belangrijk was. Waar hij en zijn klanten zich op dat moment goed bij voelden, de goede sfeer gaf. Veranderingen kwamen niet ineens, maar waren steeds kleine stapjes geweest zonder de eigenheid van het geheel te verliezen.

De oude man begon te vertellen over de les die hij uit zijn reflectie had gehaald.

Doen was belangrijk, het goede doen was wenselijk, maar mocht het doen niet in de weg staan. Dit sprak de oude pioniersgeest van de eigenaren en winkeliers aan. Ze sloegen zelf op kleine schaal aan het experimenteren en de dingen die bij de consumenten aansloegen lieten ze bestaan en de andere dingen veranderden ze in een alternatieve of nieuwe optie.

De krant schreef erover en de mensen kwamen kijken, waren nieuwsgierig naar de volgende stap en kwamen hiervoor terug. Hun verblijfsduur werd langer, mensen spraken weer af in de straat en namen plaatst op de terrassen. Onder het genot van… werden verhalen en ervaringen doorverteld. Dit maakte dat ook mensen van verder weg kwamen kijken en de straat, haar schoonheid en unieke karakter leerden kennen. De aandacht deed de straat en daarmee de eigenaren, winkeliers en bewoners opleven. Ze begonnen samen te werken en gezamenlijk te investeren in hun straat in tijd, met middelen en met plezier.

… en de oude man glimlachte en zag dat het goed was.

——

Omdat verhalen verteld moeten worden. Er zijn altijd nieuwe manieren om een verhaal te vertellen en elk nieuw verhaal vergroot onze wereld.

illustratie: fragment uit een kunstwerk van Mariska Mallee | Artshare

Expositie Terrarium: Toekomst van de stad

#storytelling #Dorpsstraat #Schatbewakers @mariska mallee #de reis van de held #archetypen

 

Tekenen op Reis

Geplaatst op 24 mei, 2017 in Perskamer, Portfolio door Alcuin

De studievereniging AnArchi van de TU/e organiseert jaarlijks met hun tekendocent een schetsexcursie. Het bestuur van de vereniging onderkende destijds en onderkend het belang van handschetsen. Het handschetsen is een belangrijke vaardigheid, die in het curriculum van de opleiding niet mag ontbreken. De handschets ligt het dichtst bij de plek waar het idee ontstaat. In dit belang vonden we elkaar en kregen contact. Ik maakte een oriënterend bezoek aan de excursie destijds in Luik en ging mee als begeleider naar Gent(2014). In 2016 tekende we in Brussel. De laatste dag tekende we op de Vossenmarkt. Brussel is de stad van de strips. Ik maakte en tekende een script.

Het is spannend!
Ze was te vroeg opgestaan en had nog zeker een uur over. Gelukkig hadden ze op de Vossenmarkt afgesproken. Zonder de dingen echt te zien, maakte ze een zwerfronde. Soms toch even geraakt door mooie vintage spullen voor haar nieuwe, nog kale huis, maar zonder intentie wat aan te schaffen.
De zon schijnt. Vanonder haar zonnehoedje houdt ze ook de omgeving in de gaten. De tijd verglijdt langzaam. Ze wacht…

Palazzo

Geplaatst op 13th december, 2016 in Perskamer, Portfolio door Alcuin

Vol enthousiasme werd de droom verteld.

Zou deze droom waar gemaakt kunnen worden?
Getransformeerd tot een sluitend verhaal met een begin, een eind en kloppende rekensommen? De eerste stap in dit proces is luisteren naar de droom, meereizen en kijken op locatie. De energie en het enthousiasme zijn aanstekelijk.

Voorafgaande aan het bezoek kijken we in het nabij gelegen vestingstadje bij verbouwplannen. Een oud, monumentaal, binnenstedelijke palazzo wordt getransformeerd voor het nieuwe fotomuseum en de bibliotheek. De palazzo heeft een bepaalde architecturale ambitie en diende vroeger waarschijnlijk als hoofdkwartier van een bepaalde familie of een instelling.

Net als bij de grachtenpanden in Amsterdam kan de opzet van het gebouw gelezen worden.
Historisch gezien was de begane grond de ruimte voor handel en kantoren, open voor bedienden, handelaren, klanten en het publiek, terwijl de piano nobile (representatieve verdieping)samen met de daarboven gelegen verdiepingen privé gehouden werd voor de familie en schoner en veiliger was dan de begane grond. Er waren of zijn vaak gescheiden, soms externe, trappen naar de bovenste zolderkamers bestemd voor gebruik door het personeel.

Na dit historische voorbeeld rijden we richting Bormida waar de droom gedroomd werd. Het beeld roept dat van palazzo op, maar in het pand lijkt het of er vreemde keuzes gemaakt zijn.

Wat maakt dat hier zo’n palazzo gebouwd is?
De omgeving is prachtig, het bijbehorende gehuchtje klein.
Het winterseizoen zal hier niet echt een optie zijn.

Volgens de overlevering overnachtte Napoleon (1761-1821) toen der tijd in de eerder bezochte palazzo. Volgens de inscriptie betreft het hier een pand uit 1883. Dus dat is dan slechts zo’n halve eeuw verder, maar hoe zat het in die tijd dan met de eerder genoemde architectonische ambities van een palazzo?
In het lezen van de typologie gaat het mis. De gevel heeft geen echte plastiek, slechts een geschilderde. Raamopeningen vertellen niet het zuivere verhaal van de daar achterliggende ruimten. Hoewel de begane grond laag is, is de dynamiek van handel hier moeilijk voor te stellen. Na een bezoek aan de onderliggende gewelven, half ingegraven in de berg is het zelfs aannemelijk dat deze ouder zijn en de uiteindelijke structuur van het pand bepaald hebben.

Deze structuur is alles bepalend in het uitwerken van de droom. Ook de trap heeft niet de zeggingskracht van die van het historische palazzo. Een centraal trappenhuis verbindt zonder hiërarchie de verschillende verdiepingen. Een in het volume opgenomen kapel werkt met zijn eigenzinnige typologie verstorend in de hoofdopzet van het gebouw.

De structuur zal in hele grote mate veranderd moeten worden om het beoogde doel te kunnen dienen. Op deze plek, met deze structuur van het gebouw, met deze bereikbaarheid en tegen de geraamde kosten kan de droom maar beter een droom blijven.

295_Palazzo

‘150 weken SCHATBEWAKERS’

Geplaatst op 19 april, 2016 in Artikelen, Inspiratie, Portfolio door Alcuin

Stadsgesprekken
In een serie stadsgesprekken zijn we op zoek gegaan naar de ziel van Zoetermeer. “Een beetje filosofisch” was de eerste reactie van mijn collega Schatbewaker, maar uiteindelijk gingen we het wel aan. ‘Ziel’ klinkt al snel als iets metafysisch en ongrijpbaars, maar niets is minder waar. De ziel is een sociale constructie die verbonden is met ruimtelijke elementen. De ziel leeft zowel in de gedachten van bewoners van een stad, als dat ze verankerd ligt in de ruimtelijke elementen zoals gebouwen, monumenten, etc. Is de ziel niet het verbindende element tussen de fysieke en de emotionele aspecten?

Als architect is mijn eerste handeling na de vraagstelling van een ruimtelijk vraagstuk het fysiek bezoeken van de locatie. De Genius Loci, de geest van de plek, gaat voorbij aan de eventueel aanwezige foto’s, tekeningen of kaartmateriaal. De Genius Loci moet gevoeld en ervaren worden. Als een plek een geest heeft waarom zou de stad als grote plek dan geen geest, geen ziel hebben?

Zoetermeer is in belangrijke mate een gemaakte, geplande stad.
Is de gemaakte stad bezield of was de ziel er al en is vanuit die ziel gewerkt? Het lijkt mij dat er gedreven, vol passie, met liefde en zorgvuldigheid gewerkt is aan de opgave. Is het gevraagde tempo van realisatie immers niet alleen vanuit die waarden vol te houden?

Waarom is het belangrijk?
Na het maken van de stad zijn we nu in een andere fase terecht gekomen, die van de geleefde stad. Stedelijk ingrijpen in die geleefde stad kan niet meer alleen door beleidsmakers van bovenaf gebeuren, maar moet samen worden gedaan met de gebruikers van de ruimte. Juist het spanningsveld tussen deze twee perspectieven zorgt voor langdurige stedelijke kwaliteit, voor voeding van de ziel. Het legt de essentie van de stad bloot. Namelijk die kwaliteiten waar bewoners een sterke emotionele verbondenheid mee hebben. Dit zijn bovendien vaak positieve en enthousiasmerende aspecten die trots oproepen. De ziel is dus een grijpbaar middel om tot langdurige kwaliteit te komen. De ziel zorgt voor verbondenheid tussen de stad en haar bewoners. Enerzijds is ze een gezamenlijke beleving. Dit zien we vaak terug. Zo worden sommige plekken bijvoorbeeld gezien als de unieke plekken van de stad. Voorbeelden hiervan zijn plekken, zoals de grachtengordel in Amsterdam, het Vredespaleis in Den Haag of onze eigen Zoetermeerse Dorpsstraat. Ze kenmerken de stad en maken haar uniek en onderscheidend ten opzichte van andere steden. Deze eigenheid zorgt dan ook voor een belangrijke concurrentiepositie. Aan de andere kant is ze een individuele beleving. Net zo goed zijn er veel plekken te noemen die slechts voor één of enkele mensen de ziel van een plek bevatten, die het gevoel van verbondenheid en geborgenheid oproepen. Je eigen huis is vaak één van die plekken, maar ook een oude perenboomgaard komt in aanmerking. Of misschien wel die grote plataan op het buurtpleintje, die mij raakte in zijn beeld van de samenkomst van een organische en een gemaakte structuur.

Op zoek naar de ziel
Kennis en inzicht in de ziel van een stad levert ons informatie op over zowel de bewoners van een stad (wie zijn het, hoe zijn ze, hoe denken ze, hoe en waar voelen ze zich thuis, etc.) en hun stad). Maar hoe zoek je naar de ziel?

Hoe beïnvloedt een plek (huis, straat, wijk, stad) het gedrag, het gevoel en de gedachten van een mens. Of met andere woorden hoe ontstaat de beleving en wat is daarvan het effect?
Het individu is ons uitgangspunt. We kunnen namelijk veel zeggen over hoe een plek zou moeten voelen, maar uiteindelijk kan alleen de gebruiker vertellen hoe het echt voelt en welke gedachten het oproept. Deze zienswijze was ons uitgangspunt bij het organiseren van onze stadsgesprekken met als doel het zicht vanuit het perspectief van de geleefde stad.

We maakte deze keuze toen we met acht oud-stedenbouwers om tafel zaten, dat is de andere kant; de manier waarop professionals, zoals architecten, stedenbouwkundigen, planologen, etc., naar de stad kijken. Dit is wat we noemen het perspectief van de geplande stad. Dit is de ingenieursgedachte over hoe de stad eruit moet zien, het plannen en het beleid om dit uit te voeren en te handhaven. Tussen deze twee perspectieven zit een spanningsveld. Het zijn twee verschillende belevingswerelden, die vanuit een ander schaalniveau naar de stad kijken en er met een andere taal over spreken. Voor een sterke en succesvolle stad zijn beide perspectieven nodig.

In de zoektocht naar de ziel van Zoetermeer onderzoeken we beide perspectieven. Enerzijds de stad met haar fysieke kenmerken, zoals de gebouwen, geuren, geluiden en smaken van de stad. En aan de andere kant gaan we in gesprek met de mensen die in Zoetermeer wonen, de tradities en rituelen die zij hebben en hoe zij de stad beleven.

De eerste serie heeft ons geleerd, dat we voor een meer volledig beeld meer tijd nodig hebben. Vanuit deze les noemen we het vervolg ‘150 weken Schatbewakers’.

290 HRNSNGL

Geplaatst op 3 maart, 2016 in Inspiratie, Levenskunst, onderhanden, Portfolio door Alcuin

Jarenlang bewaarde ik een dossier over de regelgeving rond woonboten. Wat mij aantrekt in de woonboot is haar nomadisch karakter. Voorheen was dat een van de belangrijkste voorwaarden; dat ze verplaatst moesten kunnen worden en zo roerend goed zouden blijven. Mijn idee is dat de woonboot vooral boot blijft en geen drijvend huis. Dat is immers het unieke karakter.

Bij het bezoek aan de woonboot ervaar ik het directe contact met het water. Het gevoel van buiten is dichtbij, ondanks de ligging midden in de stad. Naast het gevoel van ruimte is er de geborgenheid in de boot.

Schaarste van deze bijzondere huisvestingsvorm maakt dat ligplaatsen veel geld waard zijn. Een interessant aspect in het nomadische is het gebruik van de oever. Wonen gaat over plek maken. Wat is dan nomadisch wonen en welke rol speelt hierbij de wallenkant?

De opdrachtgever kiest bewust voor de woonboot en de locatie in de stad. Haar woonhuis in een van de randgemeente gaat verkocht worden. De ruim 150 m2 worden terug gebracht tot de 65 m2 van de boot. De keuze zal ook een bewustwording vragen van wat nu essentieel is. Een periode vol veranderingen, afscheid nemen en rouw. Vol moed wordt de volgende stap genomen.

‘Blijf niet dralen met het vergaren van bloemen om ze te bewaren maar ga voort, want langs geheel uw weg zullen altijd bloemen bloeien’
Rabindranath Tagore, Zwervende vogels

Paper Mountains

Geplaatst op 7 februari, 2016 in 25 jaar architect, Artikelen, Perskamer, Portfolio door Alcuin

Afgelopen week verbleef ik opnieuw tussen de ruige pieken en dalen van de bergen van Papier (Paper Mountains).

Het is een succesvolle tocht geweest. Bij aankomst was het basiskamp nog intact. De stategische ligging in de Vallei van de Stilte is destijds goed gekozen. Vanuit het kamp vertrok ik opnieuw richting de glinstering van de glazen torens van de Stad van Smaragd en passeerde daarbij de ruines van de Stad van de Dijkgraaf. Ik had vooraf de keuze gemaakt alleen te willen zijn en mij op de tocht juist door de natuurlijke habitat te laten leiden. De natuur, de stilte… misschien zit daar wel voor een deel het gevoel van succesvol geweest zijn in.

Ondanks de zware tocht, die het worstelen, keuzes maken en loslaten van het papier met zich meebrengt heb ik een heerlijk gevoel van vooruitgang ervaren. Ik heb het gebied nu zo vaak doorkruisd, dat ik de belangrijke punten weet terug te vinden. Die punten omgezet in ervaring vormen op een natuurlijke manier de bagage. De rest wordt nu ervaren als ballast en de volgende stap zal zijn deze kwijt te raken. Loslaten, hiervan is de manier. Ik ben vol vertrouwen dat het gaat lukken.

Illustratie – Op de website van de Belevingswerled maakte ik destijds mijn eigen kaart: ‘Autumn Leaves’. In de tekening bracht ik mijn eigen verhaal aan en benoemde de markante plekken.

NA DE VERJAARDAG – Dank je wel

Geplaatst op 14 september, 2015 in Inspiratie, La Scuola | Academie voor levenskunst, Levenskunst door Alcuin

Nine Eleven – 11 september mijn geboortedag. Onderweg bereiken mij de verschillende digitale berichtjes via Facebook, als app-berichtje, als sms of via de telefoon. Contact is het belangrijkste in het leven. Samen… Dank je wel, dank jullie wel. Het doet mij goed.

Digitale reminders vervangen de verjaardagskalender, die vaak zijn plekje had ik de toilet. Een gekke plek als je er bij stilstaat, maar aan de andere kant wel functioneel. De verjaarkaarten via de post getuigen van het nemen van extra moeite en een oude georganiseerdheid. Een kaart moet gekocht worden, postzegels moeten voorradig zijn. Na het schrijven van de kaart moet hij tijdig op de bus gedaan worden. In het vertrouwen dat de veranderingen bij de post geen gevolgen hebben voor de bezorging op de volgende dag. In het beeld van de moeite die genomen wordt heeft de fysieke kaart zijn ouderwetse waarden. De gemaakte focus wordt gevoeld. Ben ik zo’n romanticus?

Bij aankomst is de ontvangst warm, hartelijk en gastvrij. In gedachten ben ik even bij La Scuola | academie voor levenskunst waarbij ik nog graag denk in de pay-off uit de beginjaren; vrijplaats voor levensvragen en zingeving. Vanavond is de opening van het zesde jaar. Gastspreker Joke Hermsen, de filosoof van stilte en verstilling. Mijn belangstelling voor de ‘innerspace’ raakt hier aan haar gedachtegoed. Ik herinner mij de start van de academie in 2009, ook op mijn verjaardag. Ik werd die dag 50. Dit jaar ben ik er niet bij, maar stem in stilte even af op het jaarthema van de academie: nabuurschap. Samen, alleen, dat anders is als eenzaam, zorgen voor jezelf, zorgen voor de ander, gast-vrijheid…
In mijn agenda vind ik een ‘gedicht’ over vrijheid (en eigenlijk ook over samen)

VRIJHEID
Hou me niet vast
Ik wil alleen zijn
Ontneem mij niets
Dat mij heilig is
Mijn adem, mijn aarde, mijn verlangen
Mijn eenzaamheid en samenzijn

Ik heb je nodig
Maar hou me niet vast
Ik wil naar je toe kunnen komen
Om me vrij te geven
Claire van den Abbeele

Bij de avondmaaltijd is er een verjaarstaart met kaarsjes. We waren vroeg op pad. Het wordt niet laat. Het was een mooie dag van verjaring.

#ArchitectuurNomaden