290 HRNSNGL

Geplaatst op 3 maart, 2016 in Inspiratie, Levenskunst, onderhanden, Portfolio door Alcuin

Jarenlang bewaarde ik een dossier over de regelgeving rond woonboten. Wat mij aantrekt in de woonboot is haar nomadisch karakter. Voorheen was dat een van de belangrijkste voorwaarden; dat ze verplaatst moesten kunnen worden en zo roerend goed zouden blijven. Mijn idee is dat de woonboot vooral boot blijft en geen drijvend huis. Dat is immers het unieke karakter.

Bij het bezoek aan de woonboot ervaar ik het directe contact met het water. Het gevoel van buiten is dichtbij, ondanks de ligging midden in de stad. Naast het gevoel van ruimte is er de geborgenheid in de boot.

Schaarste van deze bijzondere huisvestingsvorm maakt dat ligplaatsen veel geld waard zijn. Een interessant aspect in het nomadische is het gebruik van de oever. Wonen gaat over plek maken. Wat is dan nomadisch wonen en welke rol speelt hierbij de wallenkant?

De opdrachtgever kiest bewust voor de woonboot en de locatie in de stad. Haar woonhuis in een van de randgemeente gaat verkocht worden. De ruim 150 m2 worden terug gebracht tot de 65 m2 van de boot. De keuze zal ook een bewustwording vragen van wat nu essentieel is. Een periode vol veranderingen, afscheid nemen en rouw. Vol moed wordt de volgende stap genomen.

‘Blijf niet dralen met het vergaren van bloemen om ze te bewaren maar ga voort, want langs geheel uw weg zullen altijd bloemen bloeien’
Rabindranath Tagore, Zwervende vogels

288 Nabuurschap

Geplaatst op 3 maart, 2016 in Perskamer, Portfolio door Alcuin

Een van de belangrijkste voorbereidingen op een architectonisch ontwerpvraagstuk is het bezoeken van de locatie, het onderzoeken van de geest van de plek; de genius loci.

De vraag had betrekking op een oude boerderij (gemeentelijk monument). Ik fietste er langs en zag een oude man achter een rollator over het erf schuiven. Het raakte mij. De beelden pasten niet bij elkaar.

Een bepaald gevoel van vrijheid dat mensen die op het platteland zijn opgegroeid meteen herkennen. Ruimte om je heen, letterlijk en daardoor ook figuurlijk. Boer zijn, je eigen ritme bepalen afgestemd op het natuurlijke ritme. De boer en zijn grond. Daar is hij de baas en hij luistert alleen naar de natuur.Waar is hier die vrijheid?

Bij het kadastrale nazoeken van de eigendomssituatie blijkt Staatsbosbeheer de gronden opgekocht te hebben voor de aanleg van het bos.

In de levensloop komt je splitsingen tegen en maak je keuzes; linksaf naar een deugdelijke betrekking, rechtsaf voor het avontuur van een eigen boerderij en dan kun je ook nog rechtdoor of omkeren, terugkeren. Heimwee betekent letterlijk het verlangen naar de geboortegrond, naar huis. Doet heimwee je terugkeren?

Heimwee, het gevoel van verlangen naar huis, of algemener gezegd, naar de geborgenheid en de zekerheden van het bekende. Ontstaat het, omdat het niet lukt om de onbekende plek eigen te maken?
Wanneer verandert en huis in een thuis? Wanneer voel je je thuis op een nieuwe plek? Wat als het avontuur is veranderd in hetzelfde leven op een andere, onbekende plek?

UPDATE 27.02
In de gesprekken onderweg (tussenetappe) hebben we het over nabuurschap. Het thema 2015-2016 bij La Scuola | academie voor Levenskunst. Onlangs kreeg ik een verbaasde reactie over een afspraak om vier uur, terwijl om 5 uur de melktijd begint. Het avontuur is misschien niet hetzelfde leven op een andere plek geworden. Eerder ervaarde ik in een overleg bij de gemeente de betrokkenheid en samenhang van de buurt. Wordt juist dit, wat we in het oosten nabuurschap noemen, gemist in het avontuur van de eigen boerderij in een andere omgeving?

Paper Mountains

Geplaatst op 7 februari, 2016 in 25 jaar architect, Artikelen, Perskamer, Portfolio door Alcuin

Afgelopen week verbleef ik opnieuw tussen de ruige pieken en dalen van de bergen van Papier (Paper Mountains).

Het is een succesvolle tocht geweest. Bij aankomst was het basiskamp nog intact. De stategische ligging in de Vallei van de Stilte is destijds goed gekozen. Vanuit het kamp vertrok ik opnieuw richting de glinstering van de glazen torens van de Stad van Smaragd en passeerde daarbij de ruines van de Stad van de Dijkgraaf. Ik had vooraf de keuze gemaakt alleen te willen zijn en mij op de tocht juist door de natuurlijke habitat te laten leiden. De natuur, de stilte… misschien zit daar wel voor een deel het gevoel van succesvol geweest zijn in.

Ondanks de zware tocht, die het worstelen, keuzes maken en loslaten van het papier met zich meebrengt heb ik een heerlijk gevoel van vooruitgang ervaren. Ik heb het gebied nu zo vaak doorkruisd, dat ik de belangrijke punten weet terug te vinden. Die punten omgezet in ervaring vormen op een natuurlijke manier de bagage. De rest wordt nu ervaren als ballast en de volgende stap zal zijn deze kwijt te raken. Loslaten, hiervan is de manier. Ik ben vol vertrouwen dat het gaat lukken.

Illustratie – Op de website van de Belevingswerled maakte ik destijds mijn eigen kaart: ‘Autumn Leaves’. In de tekening bracht ik mijn eigen verhaal aan en benoemde de markante plekken.

NA DE VERJAARDAG – Dank je wel

Geplaatst op 14 september, 2015 in Inspiratie, La Scuola | Academie voor levenskunst, Levenskunst door Alcuin

Nine Eleven – 11 september mijn geboortedag. Onderweg bereiken mij de verschillende digitale berichtjes via Facebook, als app-berichtje, als sms of via de telefoon. Contact is het belangrijkste in het leven. Samen… Dank je wel, dank jullie wel. Het doet mij goed.

Digitale reminders vervangen de verjaardagskalender, die vaak zijn plekje had ik de toilet. Een gekke plek als je er bij stilstaat, maar aan de andere kant wel functioneel. De verjaarkaarten via de post getuigen van het nemen van extra moeite en een oude georganiseerdheid. Een kaart moet gekocht worden, postzegels moeten voorradig zijn. Na het schrijven van de kaart moet hij tijdig op de bus gedaan worden. In het vertrouwen dat de veranderingen bij de post geen gevolgen hebben voor de bezorging op de volgende dag. In het beeld van de moeite die genomen wordt heeft de fysieke kaart zijn ouderwetse waarden. De gemaakte focus wordt gevoeld. Ben ik zo’n romanticus?

Bij aankomst is de ontvangst warm, hartelijk en gastvrij. In gedachten ben ik even bij La Scuola | academie voor levenskunst waarbij ik nog graag denk in de pay-off uit de beginjaren; vrijplaats voor levensvragen en zingeving. Vanavond is de opening van het zesde jaar. Gastspreker Joke Hermsen, de filosoof van stilte en verstilling. Mijn belangstelling voor de ‘innerspace’ raakt hier aan haar gedachtegoed. Ik herinner mij de start van de academie in 2009, ook op mijn verjaardag. Ik werd die dag 50. Dit jaar ben ik er niet bij, maar stem in stilte even af op het jaarthema van de academie: nabuurschap. Samen, alleen, dat anders is als eenzaam, zorgen voor jezelf, zorgen voor de ander, gast-vrijheid…
In mijn agenda vind ik een ‘gedicht’ over vrijheid (en eigenlijk ook over samen)

VRIJHEID
Hou me niet vast
Ik wil alleen zijn
Ontneem mij niets
Dat mij heilig is
Mijn adem, mijn aarde, mijn verlangen
Mijn eenzaamheid en samenzijn

Ik heb je nodig
Maar hou me niet vast
Ik wil naar je toe kunnen komen
Om me vrij te geven
Claire van den Abbeele

Bij de avondmaaltijd is er een verjaarstaart met kaarsjes. We waren vroeg op pad. Het wordt niet laat. Het was een mooie dag van verjaring.

#ArchitectuurNomaden

Levenskunstlezing 2015 – Lex Bohlmeijer

Geplaatst op 7 april, 2015 in La Scuola | Academie voor levenskunst, Levenskunst, Perskamer door Alcuin

Dames en een beetje heren, goedemiddag,
Ik ga een lezing houden, de levenskunstlezing, over de kunst van het luisteren. Mijn naam is Lex Bohlmeijer. Ik ben presentator bij de KRO-NCRV radio en maak programma’s op Radio 4 over klassieke muziek.
Ik hoop dat u mij goed kunt verstaan. Dat is wel een aardig begin voor een lezing over de kunst van het luisteren.

Ik benijd u niet. U kunt zo prachtig zingen. U bent gekomen voor een concert en dan moet u het komende kwartier naar mij en mijn lezing luisteren. En u mag niets doen, u zit daar maar een beetje stil. U bent gedwongen tot passiviteit, en dat is niet eenvoudig in deze tijd van assertiviteit. Het lijkt mij voorwaar geen sinecure. Wij praten graag zelf, dat zijn de momenten waarop we bewijzen dat we bestaan. We maken graag lawaai, vragen voortdurend om aandacht, voor onszelf, en nu mag dat even niet.

Voor mij is dat ook helemaal niet makkelijk. Ik presenteer dagelijks radioprogramma’s waarbij je mensen adresseert zonder ze te kunnen zien. Ik weet niet waar ze zich bevinden, wat ze aan het doen zijn, terwijl ze naar mij luisteren. Ze kunnen mij in ieder geval niet zien, dus ze moeten wel naar mij luisteren, ze hebben niks anders. Nu staart u mij aan. En ik hoop maar dat u niet alleen naar mij kijkt, maar ook naar mij luistert. Maar daar kan ik niet zeker van zijn. Misschien bent u inmiddels al aan het dromen over de zon, of denkt u na over het volgende lied dat u zo moet zingen. Er zijn mensen die mij kennen van de radio en zich op dit moment afvragen “Hé, het beeld rijmt helemaal niet met de stem die ik wel eens hoor”. Er zijn mensen die naar mij toekomen die zeggen “Ik dacht dat u een dikke man was; een oude man met een dikke buik en een baard”. Soms voelt het ook wel zo.

Wat doe je eigenlijk als je luistert? Ik weet het niet, echt niet. Voor mij is het een groot mysterie. Maar ik hou mij er al wel mijn hele leven mee bezig en heb er mijn bestaan zelfs op gevestigd. Dus ik zal een paar van mijn ervaringen met u delen. Het zijn eigenlijk twee verhalen. Ria zei het net al: mijn werk gaat over muziek maken. Maar voor minstens zo’n groot deel is dat luisteren en je oren op zetten. Beroemde dirigenten van professionele, grote symfonieorkesten eisen van de houtblazers dat ze vooral contact moeten blijven houden met de bassen. Van de trompetten wordt verwacht dat ze luisteren naar de violen.

Ik heb het ooit eens meegemaakt in Ierland. Mijn vrouw en ik waren op vakantie en het was, zoals in Ierland altijd het geval is, buitengewoon grijs en droevig, regenachtig weer. Grauw. In één woord: mistroostig. Wij tuften over binnenwegen door het land en kwamen in een dorpje vlakbij een rivier. Het dorpje bestond uit één brede straat, die langzaam afliep naar de rivier en aan weerskanten omringt was met kleine, pastelkleurige huisjes. Het was ochtend en wij snakten naar een kopje koffie. Er waren een paar kroegen open. Uit één kroeg kwam muziek. Daar moeten wij zijn, dachten wij – voor onze troost: een bakkie troost.

Wij gingen naar binnen en namen plaats in de hoek van het café; een donkere kroeg. Langzaam begonnen onze ogen te wennen aan het licht en zagen wij aan de bar zeven oude mensen zitten, gebogen over hun bier. Er was iets aan de hand en wij wisten niet meteen wat. Niemand zei iets. Op een gegeven moment zag ik het. Er zaten niet alleen zeven oude mensen gebogen over hun bier, maar ook één jonge man. Een boerenknecht. Een reusachtige vent. En die zat ernaast, ook over een biertje gebogen, aan de bar. Wat het bijzondere was, was dat hij aan het zingen was. Het was geen bandje dat op stond, of een plaat, nee, er was iemand live aan het zingen. Maar dat zag je niet, omdat die man tussen de mensen aan de bar zat. “Dat is ook raar”, dacht ik. Dan ga je luisteren, kijken, en toen zag ik – en daarom hadden we het niet meteen door – dat het erop leek alsof hij aan het luisteren was. Naar een stem die van diep van binnen kwam of van ver weg en heel oud was. Later heb ik begrepen dat het een Ierse traditie is. De oude folknummers werden zo gezongen dat de zanger met zijn rug naar het publiek zat. Misschien is dat ook iets voor het vervolg straks hier. Ik vond dat zo ontzettend mooi. Het was een zeer weemoedig lied. De man drukte niet alleen dat verdriet uit, maar ook de gedachte “het gaat niet om mij”. “Het gaat om een stem die van elders komt en die veel belangrijker is. Ik maak plaats.” Zo leek het letterlijk te zijn, de man leek plaats te maken voor een andere stem. Ik ben een ruimte die zich laat vullen door een andere stem, door het lied van iemand die ik niet ken. Het vreemde, dat doordringt mij.

Dat opwindende en sacrale ogenblik zal ik nooit vergeten. Ik denk dat het mij zelfs leidt bij het werk dat ik doe, namelijk het interviewen van mensen, voor de radio en daarbuiten. Ik mag in aanwezigheid van mijn voormalige manager bij de radio nu wel verklappen dat je dan een aantal lessen krijgt. Eén daarvan is de volgende. Er zijn heel veel gasten bij mijn radiowerk over de vloer gekomen. Beroemde zangers en musici bijvoorbeeld, die je in het Engels interviewt. Voor de radio is het dan wel zo netjes dat je dat even vertaalt, want als je iemand in zijn of haar ogen kijkt begrijp je veel meer dan wanneer je thuis luistert en aan het afwassen bent, of wat u dan ook aan het doen bent. Dromen van de zon, denken aan het volgende lied, of iets dergelijks. Ik had mij goed voorbereid voor de eerste keer. Dan laat je iemand praten, denkt na over de eerste vraag en dan komt na een minuut dat moment: oh ja, ik moet even vertalen. En toen dacht ik: “Shit, wat heeft ‘ie nou gezegd?” Ah, u lacht. Maar dan breekt dus totale paniek uit. Dat je één witte vlek voor je ogen ziet. Ik had geen idee. Dat is een les die je je leven lang niet meer vergeet. Wat je je dan realiseert is dat je als interviewer en presentator op zo’n moment de luisteraar spéelt. Je verbeeldt iemand die luistert, je doet alsof, terwijl je ondertussen nadenkt over de volgende vraag. Of je vraagt je af of het wel goed gaat, of hoeveel tijd je nog hebt. Ik heb mij vanaf dat moment voorgenomen dat dit mij nooit meer mag overkomen. Daarna heb ik het gelukkig nog heel vaak mogen doen en heb ik inderdaad ontdekt: je kunt zo goed luisteren dat je het na anderhalve minuut kunt samenvatten. Dat is een opwindend moment, als je die hele film wél voor je ogen ziet. Erg mooi.

Ik heb het later ook nog een keer buiten de context van de radio meegemaakt. Ik kreeg de opdracht om een man te interviewen die werkte in de oude meelfabriek in Leiden, De Drie Sleuteltjes. Daar werd vroeger het brood Kingcorn gemaakt. Dat kent u nog. Dat brood dat je als een zak watten in je holle kies stopt. Die fabriek stond leeg en de gemeente wist niet wat ze ermee zou moeten doen. Afbreken, altijd een optie. Als monument bewaren of er appartementen van maken? Ze wisten het niet en tot de gemeente haar beslissing had genomen zat er nog één man in die fabriek. Die mocht daar blijven, tot zijn pensioen. Sam Kukler. Hij zat in een soort souterrain, half onder de grond al, heel symbolisch, in deze gigantische ontmantelde fabriek. Theatergroep Hollandia wilde een voorstelling over die man maken. In die ruimte. Over industrialisatie en arbeiders, er zat een heel verhaal omheen. De bekende acteur Bert Lubbers zou dat spelen en ik moest die man interviewen. Daar zou een tekst uit komen en dat ging Bert dan spelen. Een fantastische opdracht. Dus ik met mij recordertje er naar toe. Hij snapte er niet zoveel van. Een interview, vooruit maar. Ik zat vol goede moed en dacht “Hier komt een verhaal”. Die man werkte al vijftig jaar in een fabriek, wat die allemaal niet meegemaakt heeft. Hij begon te vertellen dat hij begonnen was als zakkenvuller; daarna was hij op de vrachtwagen gekomen. Na vijf minuten zei hij: “Nou, dat was het wel”. Dat was het verhaal van zijn leven. Ja, natuurlijk, hij snapt het nog niet, maar dat komt wel, dacht ik. Dan ga je er op in. Na tien minuten zei hij “Ik weet niet wat ik nog meer moet vertellen”. Toen brak bij mij de paniek uit. Daar gaat mijn project. Het gaat niet goed. Dan ga je aan iemand trekken. Er is toch wel eens iemand overleden in die fabriek? Hoe haal je het in je hoofd zoiets te vragen – je kent die man net een kwartier. Zo rommelde ik door, terwijl het zweet mij echt uitbrak. Maar, op een gegeven moment hoor ik hem zeggen: “En toen ik zat ik op die vrachtwagen, zo gezegd en alles. Dan ging je het Westland in, zogezegd en alles. Naar die bakkertjes en bij hun naar boven, zogezegd en alles.” Ik dacht bij mezelf: “Sukkel, je hebt niet geluisterd naar wat hij zegt, maar naar wat je wilde horen”. Ik heb naar mijn eigen verhaal zitten luisteren. Naar mijn verwachtingen, naar mijn verbeelding, maar niet naar wat hij werkelijk zei. Door die ene zin, waarin hij vijf keer “zogezegd en alles” zei en ik dat opeens hoorde, dacht ik “Luister nou eens”. Toen ben ik nog vijf keer teruggegaan en heeft hij mij zijn hele leven verteld. De prachtige verhalen kwamen toen wel. Daar is een juweel van een kleine voorstelling uitgekomen. Die heette “Kingcorn, of zogezegd en alles”.

Ik zie het ook om mij heen in conversaties. Hoe slecht er eigenlijk geluisterd wordt. Ik ga niet boos doen hoor, u bent allemaal voortreffelijke luisteraars en nog betere zangers, dus het gaat niet zo lang meer duren.

Dat iemand het woord voert en dat anderen dan wachten totdat ze het over kunnen nemen: recepties en verjaardagsfeestjes zijn ideale terreinen om dat te ontdekken. Dat luisteren niet echt luisteren is, maar wachten op je eigen beurt. Met andere woorden: dat je zit te wachten op momenten van stilte, de hapering die gaat komen, de kleine breuk, om dan onmiddellijk in dat gat te springen, in het betoog van een ander, waardoor je kunt ontsnappen. Luisteren is maar al te vaak wachten op het moment dat je zelf weer het woord kunt nemen. Ik denk dat dat anders kan. Ik denk dat het echte luisteren jezelf even opschorten is. Ik kan het niet anders noemen. Het is mijn ervaring als interviewer. Jezelf even uitstellen. Geen nood, dat komt wel weer vanzelf. Het is heel prettig om dat uitstellen te doen. Je hoeft niets te bewijzen. Het heeft zelfs iets verslavends: je maakt plaats, letterlijk, net als die boerenknecht in Ierland. Die maakt plaats voor een ander. Met je hele dikke, vette ego doe je een stapje opzij. Je laat je in bezit nemen door een ander geluid. Letterlijk. Het zijn nieuwe harmonieën, schurende dissonanten. Het is de onuitputtelijke bron, voor mij, van de meeslepende muziek van de stem. Misschien ben ik daarom wel geen goede journalist geworden, maar wel een goede luisteraar, denk ik. Dat heeft mijn leven beslist verrijkt.

Het hoeft geen betoog dat muziek de allerbeste oefening is in deze levenskunst, die wat mij betreft tot het goede leven leidt, of er althans aan bijdraagt. Ik geef u tot slot mijn levensmotto mee. Zoals ik het voor mijzelf samenvat als ik even de weg kwijt ben. Hoe deed je dat ook alweer, het goede leven? Zeker op momenten van dilemma’s. “Ik wil door het leven heen gaan, maar ook dat het leven door mij heen gaat.” En als je leven vertaalt door muziek dan krijg je wat ik u vanmiddag als zangers en als luisteraars toewens. Ik hoop dat u door de muziek heen gaat en dat de muziek door u heen gaat. Ik dank u voor de bereidheid om naar mij te luisteren, al ben ik er nooit helemaal zeker van dat uw eigen dromen niet mooier waren dan mijn woorden.

Lex Bohlmeijer

 

Download de tekst als pdf: Levenskunstlezing 2015.

Mijlpalen

Geplaatst op 8 januari, 2015 in 25 jaar architect, Inspiratie, Levenskunst door Alcuin

steenmannetje

 

 

 

 

 

De periode aan het eind van het jaar is er een van stilvallen, terugkijken en vooruitkijken.

De verhuizing naar Casa Futura vormt een nieuwe mijlpaal. Deze markeringen op mijn levenslijn vormen een bonte reeks van punten. Deze punten zijn alleen door terugkijken met elkaar in verbinding te brengen. Er is een diep vertrouwen dat de punten in de toekomst steeds een herkenbaar patroon zullen achterlaten.

Vertrouwen – Open Werkhuis | 02.08

Geplaatst op 31 juli, 2014 in 25 jaar architect, HOUSE_IV-SALE, La Scuola | Academie voor levenskunst door Alcuin

Zomertijd. Zaterdag hebben we weer ons maandelijks open werkhuis. Vol vertrouwen wachten we de ontwikkelingen af.

De kaart vertrouwen uit het deugdenproject geeft de volgende omschrijving. Vertrouwen is geloof, hoop en een positieve instelling. Met vertrouwen geloof je in iemand of iets. Je vertrouwt erop dat de juiste dingen op je pad komen, zonder te proberen ze te sturen of ze te dwingen. Je vertrouwt dat anderen doen wat ze zeggen en je geeft hun de mogelijkheid betrouwbaar te zijn. Soms is het moeilijk te blijven vertrouwen wanneer het leven je pijnlijk treft. Vertrouwen is er – in het diepst van je ziel – verzekerd van zijn dat er een leermoment is in alles wat gebeurt. Vol vertrouwen ga je mee in de stoom van het leven. Je weet dat je nooit alleen bent.

‘Vertrouwen’ is ook het 2e woord uit de reeks ’10 woorden voor het goede leven’. In de reeks hertaalde La Scuola |academie voor levenskunst het 2e gebod ‘Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben’.

De hertaling van de 10 geboden was en is een inspirerende filosofische zoektocht naar de betekenis van eeuwenoude leefregels. Als ik dit zo opschrijf realiseer ik mij dat de workshops, die ik afgelopen jaar verzorgde steeds gebracht werden onder de hertaling van het eerste woord ‘Onderweg. Laat ons reizen – maar waarheen?’ en zie ik nu dat de woorden niet alleen staan. Onderweg gaan heeft opeens te maken met vertrouwen hebben.

Ik zet de hertaling nog een keer op een rij en herken mijn leermoment;

Onderweg | Vertrouwen | Eerbied | Rust | Erkennen | Beheersing | Liefde | Vrijheid | Onthullen | Ontmoeten

Levenskunstlezing 2014 | Annemiek Schrijver

Geplaatst op 31 maart, 2014 in Artikelen, Inspiratie, La Scuola | Academie voor levenskunst, Levenskunst door Alcuin

lezing2014_small

 

 

 

 

 

De Levenskunstlezing is een initiatief van La Scuola | academie voor levenskunst. De lezing wordt gehouden rond de Dag van het Leven op 21 maart. De dag waarop we het leven vieren!

Dit jaar werd de vijfde levenskunstlezing verzorgd door Annemiek Schrijver, IKON-programmamaker en schrijver. De titel was ‘Etty Hillesum en de woorden van haar leven’.

Tijdens de oorlogsjaren ontwikkelde Etty zich in een snel tempo van een jonge onzekere afhankelijke vrouw tot een zelfbewust en onafhankelijk denker, vastgelegd in ontelbare brieven. Etty schreef op 20 juni 1942 over het zien van mogelijkheden in een tijd van ongekende, mensonterende beperkingen: ‘Overal bordjes. Ze sluiten voor joden wegen af, wegen, die de vrije natuur ingaan. Maar boven dat ene stukje weg dat ons blijft, daar is de volledige hemel.’ ‘Men kan ons niets doen, men kan ons werkelijk niets doen.’ (…) ‘Ze kunnen me alles afpakken, maar mijn levenskracht pakt niemand me af.’(…) ‘Ik vind het leven mooi en ik voel me vrij.’ Dit zien van mogelijkheden, haar besef van innerlijke vrijheid is tot op de dag van vandaag een inspiratiebron voor velen: hoe geef ik mijn leven vorm ondanks de onmogelijkheden die ik op mijn pad aantref. Etty sprak in haar brieven over een innerlijke bron en ontwikkelde daarmee, zeker voor die tijd, een onorthodox godsbesef als het allerdiepste in haar.

Bij deze een korte samenvatting van de lezing waarin het citaat van Etty, Ik zal Jou helpen God, dat Jij het niet in mij begeeft.’, centraal stond. Annemiek schetste drie gedachten en spitste deze toe tot zeven kernwoorden. Het is fragmentarisch. Ter zijne tijd zal Annemiek een uitgeschreven document aanleveren, maar omdat dat nog even kan duren bij deze al vast de highlights:
  • – Hygiene van de ziel, (zelf)vertrouwen, overgave, heel worden, de mens te worden zoals je bedoeld bent, thuiskomen.
  • – Uiteindelijk in treinwagon naar Auswitsch: ‘De Here is mijn hoog vertrek.’
  • – Route om de mens te worden zoals je bedoeld bent, om je ziel te laten zingen.

Ontgiften, ontschuldigen, onthechten, ontdoen, ontmoeten, ontroeren en ontwaken.

1. Ontgiften We krijgen veel gif binnen. Steeds meer. Hoe worden we schoon? Dubbele betekenis. Franse pastor voor de zwervers Abbee Pierre. Ging de natuur in: ‘Neem tijd om de schoonheid van de wereld te aanschouwen. Men heeft ook de plicht om zich te ontgiften van haar verschrikkingen.’ Schoonheid: muziek! Vraag je af waar je als kind van genoot! Verbind je daarmee, kan tot bezieling leiden! Ontgif je.

2. Ontschuldigen Hoe komen we af van dat schuldgevoel dat ons belemmert heel te worden? Vaak voelen wij ons schuldig, of we beschuldigen een ander. Het is gezond om in de spiegel te kijken en te durven erkennen dat we misschien weleens te kort schieten tegenover anderen, onszelf, en tegenover het verlangen van onze ziel, die zingen wil in liefde en schoonheid. Soefi’s zeggen: ga door de woestijn, het dal van schuld, maar blijf daar niet staan, ga daar niet wonen! Keer terug naar het stralende, ongerepte kind in jou. Ga de mens zien als een unieke expressie van het Goddelijke. En zie God als de Heler die ons verbindt met de essentie van onszelf en van de ander. Ontschuldig je.

3. Onthechten Niet om monniken van ons te maken. Maar in de zin van leeg worden. Voor God. Wij worden nu nog meer dan in Ettys tijd aangespoord om onze begeerten te volgen. Maar daardoor raken we het contact met onze innerlijke stroom kwijt. ‘Eigendom is datgene wat op weg is naar een ander….’ Volk wat het bezittelijk voornaamwoord niet kent. Inplaats van ‘mijn kind’…’ik ben met dit kind.’ Etty en de liefde. Onthecht je.

4. Ontdoen Mannelijk doen…route volgen om een doel te bereiken. Vrouwelijk doen…ontvankelijk voor wat zich aandient. Laat het doen voortkomen uit zijn… ontvankelijk luisteren. -‘Doen door niet te doen…Met niet-doen kan men meester worden.’ (oude Chinese wijsheidsboek Tao Teh Tsing) -Loesje: ‘Ik wil niet weten wat ik laten wil worden…ik wil weten wie ik nu ben.’ -Poeh: ‘Hoe doe je dat…niets?’ ‘Nou, dat is als je op het punt staat om weg te gaan om het te gaan doen, en ze roepen dan naar je: ‘wat ga je doen?’ en je zegt: oh niets… dan ga je het doen….’ Als je niets doet, alleen maar bent, ben je klaar om werkelijk te ontmoeten.

5. Ontmoeten Procrustus: Hij stopte iedereen die hem passeerde in zijn eigen bed, om hem aan te passen aan dit meubel. Te korte benen rekte hij uit, te lange ledematen hakte hij af. We snijden de ander bij of rekken hem op, naar ons beeld. Ont-moeten: wees je bewust van het mysterie van elk mens. Werkelijke vrije aandacht. Essentie op weg naar verlichting. Er bestaat een zen-verhaal over een meesteres die op haar sterfbed was omringd door haar leerlingen. Die vroegen haar tot drie maal toe of ze nog één keer wilde vertellen wat voor haar de essentie was van de weg naar de verlichting die zij was gegaan. En tot drie keer toe antwoordde zij: ‘Aandacht!’ ‘Kun je niet 1 uur met mij waken?’, vroeg Jezus. Nou, Etty wel. Ik zou een nieuw sacrament willen invoeren, het Sacrament van de Aanwezigheid

6. Ontroeren Ontmoeten leidt tot ontroering, je tot in je wezen laten raken. Met ontferming bewogen worden. Afschuwelijk dat we ons leren schamen voor onze tranen van ontroering. Ook humor kan ontroeren. Etty schrijft over Westerbork en de mensen uit ‘de gouden bocht’. (Singel Amsterdam) Etty’s mijmering over een SS-er: “Wanneer zo’n SS-man me dood zou trappen, dan zou ik nog opkijken naar z’n gezicht en me met angstige verbazing en menselijke belangstelling afvragen: Mijn God kerel, wat is er met jou allemaal voor verschrikkelijks in je leven gebeurd, dat je tot zulke dingen komt?” Ontroering neemt je niet mee, maar brengt je bij jezelf.  Ontroering heeft meer te maken met bewustzijnsverruiming dan met sentiment.

7. Ontwaken Dat ontwaken is eigenlijk het doorbreken van het besef dat je altijd al de zee was, het geheel, terwijl je je enkel identificeerde met de golf, met het fragment.

Gedicht ‘Misverstand’ van Hein Stufkens:

Ik was te Cadzand aan het strand
getuige van een misverstand,
toen ik twee golven hoorde spreken
precies voordat ze zouden breken.
De ene riep: ‘Het is gedaan,
wij zullen hier te pletter slaan!’
De ander zei beslist: ‘Welnee,
je bent geen golf, je bent de zee.

De meesten van ons hebben van dit diepe besef van heelheid in hun leven wel eens een voorproefje gekregen: bij voorbeeld tijdens een zonsondergang aan het strand,  bij het luisteren naar muziek, door een helende ontmoeting met een ander, bij het zien van een aangrijpend kunstwerk, tijdens het maken van een wandeling in de natuur, bij een geboorte of aan een sterfbed.

Zulke ervaringen kunnen weer wegebben. Maar ze kunnen wél de aanleiding worden om systematischer te gaan oefenen, en meer ruimte in je leven in te bouwen voor je ziel. En om meer en meer gehoor te geven aan de roep van die innerlijke geliefde, die eindeloos geduldig op jouw thuiskomst wacht. De geliefde die Etty vond, zittend op bagage in die trein naar Auswitsch, met haar bijbeltje en een stukje papier: ‘De Here is mijn hoog vertrek’.

Annemiek kwam na een conservatoriumopleiding, via het presenteren van muziekprogramma’s voor radio 4, bij de omroep terecht. Gaandeweg werden haar programma’s levensbeschouwelijker. Te denken valt aan de televisieprogramma’s Copyright Mens, Alziend Oog, Het Vermoeden en de Nachtzoen. Voor de radio maakt ze op dit moment onder meer de programma’s OBA-live en Musica Religiosa. Ook schreef Annemiek diverse boeken, waaronder Rachab, Verlicht mijn nacht, Mijmeringen van een stadse pelgrim, Ik geloof het wel, en Verlicht en verlost. De laatste twee schreef ze samen met Hein Stufkens. Ze is columniste voor de tijdschriften Bres en Het Vermoeden.

Onzekerheid

“De uitdaging van deze tocht is de onzekerheid. Je gaat elke dag opnieuw naar een nieuwe onbekende bestemming, je hebt elke dag opnieuw die onzekerheid, je hebt elke dag opnieuw die zware rugzak. Je moet elke dag nadenken over water en eten, de route en je slaapplaats. Maar juist dit is ook wat deze voettocht tot zo’n avontuur maakt. Je bent alleen bezig met de dag zelf en ondertussen ben je eindeloos aan het stijgen en dalen in die grootse bergen, dat is toch geweldig? … “ Katja Staartjes in Hoogtelijn over haar tocht ‘Over de grens van Nepal’.

De metafoor voor de workshop De Herberg ontstond uit mijn eigen zoektocht.  Zo’n 25 jaar geleden sloot ik een periode van 7 jaar avondstudie af met een werkstuk. Het werkstuk had de naam ‘Meesterwerk’ en was een verbeelding van mijn zoektocht in het werkveld van de architectuur. De herberg vormde het rustpunt. Vanuit de herberg onderzocht ik een (fictieve) stad en de opgave die ik mijzelf daarin gesteld had  en verbeelde op die manier het recente  stuk van mijn zoektocht .

Mijn bergtochten vormde de onderliggende ervaring. Niet zo extreem als de tocht van Katja, maar ik herken wel de focus uit de bovenliggende omschrijving: de route, mijn uitrusting, de rugzak en proviand. De berghutten functioneerde als ‘de herberg’. Door het steeds maken van een andere tocht was de hut vaak onbekend. De gids zou met zijn bredere ervaring en zijn bekendheid met het gebied zijn ervaring verteld kunnen hebben, maar het was geen vraag. Er was geen keuze, geen alternatief op die plek en dus geen controle. Voor mij zit in de verrassing de charme en het avontuur.

Ook als ondernemer of manager heb je natuurlijk geen (absolute) controle, lees ik in een van de nieuwsbrieven van Extreem Productief. In het werkveld zijn er immers vaak juist domweg te veel andere invloeden. En leiding geven is té complex om zelfs maar de illusie te hebben dat je werkelijk álles wat meespeelt in eigen handen kunt hebben. Dat is het probleem met controle-freaks: om hun angst te beteugelen proberen ze alle avontuur en verrassingen uit te sluiten. Als creatief speler heb ik ervaren dat, dat helemaal niet zo productief is, integendeel. Op safe spelen is een illusie.

Geen sturing geven is de andere kant van de medaille en eigenlijk ook geen optie. Om je team goed te kunnen leiden is het belangrijk om een vorm van grip te hebben. Aan de ene kant voldoende flexibiliteit en ruimte om te reageren op wisselende omstandigheden inbrengen . Aan de andere kant de vaardigheden en ervaring hebben die het mogelijk maakt  in die omstandigheden goed te functioneren.

Het proces sturen vanuit de inhoud en ieder zijn rol laten. Goed je cirkel van invloed kennen en de energie op de juiste plek toevoegen. Wat er dan vervolgens overblijft is vaak al avontuurlijk genoeg.

Onderweg… naar de volgende herberg?

In de workshop vanuit de metafoor van de herberg verken je hoe je reageert op onzekerheid en onbekende ontmoetingen met ‘de herberg’, ‘de gastheer’, de andere ‘gasten’ en jezelf.

De workshop is ondergebracht in het programma van La Scuola | academie voor levenskunst.

Levenskunstweek

Geplaatst op 20 mei, 2013 in La Scuola | Academie voor levenskunst, Levenskunst, Perskamer door Alcuin

20130520_chimaera

 

 

 

 

 

De levenskunstweek gaat terug naar de plek waar het idee voor La Scuola | academie voor levenskunst is ontstaan. In het programma van de week wordt het gedachtegoed van de levenskunst verweven in de lokale cultuur en uitgewerkt in mooie werkvormen.

Ik maakte, destijds (2011) een foto van een wijntrofee. Bij nazoeken blijkt dit een oud mythisch monster te zijn. Homerus beschreef het met het hoofd van een leeuw, het lijf van een geit en een slang op de plaats van de staart.

De “Chimera” bewijst de etruskische oorsprong van de stad Arezzo (296 meter boven zeeniveau) en is zonder twijfel één van de bekendste kunstwerken gemaakt door het mysterieuze volk dat afkomstig was uit Lydia. Gelegen langs belangrijke verbindingswegen tussen het noorden en het centrum van Italië, middenin drie prachtige valleien (Casentino – Valdichiana – Valdarno), werd Arezzo, dus sinds de IIIe eeuw voor Christus al een Romeinse gemeente met de naam “Arretium“.